Deprem ile ilgili tanımlar, deprem bilincinin kazanılması noktasında hayati önem taşıyor. Depreme dair tanımlar, kişilerin depremi ve etkilerini daha iyi anlamasına yardımcı olur. Böylelikle kişi, olası bir depremde nasıl hareket edeceğini bilir. Peki, deprem nedir? İşte deprem ile ilgili bilgiler kısaca!

Deprem ile İlgili Tanımlar: Deprem Nedir?

Dünya’nın en dış katmanı, yer kabuğu şeklinde isimlendirilir. Yer kabuğu, büyük kaya parçalarından meydana gelen levhalardan oluşuyor. Dünya’nın dış katmanı olan levhalar devamlı ve yavaş şekilde hareket eder. Bu durum, levhaların tektoniği şeklinde isimlendirilir.

Levhalar birbirlerine yaklaşır ya da birbirlerinden uzaklaşırlar. Ayrıca bazı zamanlarda birbirlerinin yanından geçerek ilerlerler. Levhaların bu hareketleri, yer kabuğunda enerji birikmesine neden olur. Yer kabuğunda biriken bu enerjinin aniden açığa sıkmasıyla deprem oluşur.

Deprem ile İlgili 10 Tanım

Deprem ile ilgili tanımlar çoktur. Bu tanımlardan birkaç tanesi daha çok günlük hayatta karşımıza çıkıyor. Deprem ile ilgili önemli bilgiler içeren bu tanımlar şöyle sıralanabilir:

 1 – Fay ve Fay Hattı

Fay, yer kabuğundaki arazi kırığıdır. Fay hattıysa fayın başlayıp bittiği noktalar arasındaki mesafeye deniyor. Fay hattı içerisinde birden fay bulunmaktadır. Türkiye’den Batı Anadolu, Kuzey Anadolu ve Doğu Anadolu şeklinde isimlendirilen üç tane büyük fay hattı geçiyor. Örneğin, Doğu Anadolu Fay Hattı, Amanos Fayı-Türkoğlu gibi 6 segmentten oluşuyor.

2 – Deprem Bölgesi

Fay hattı ya da hatlarının geçtiği ve deprem olma ihtimalinin çok yüksek olduğu bölgelerdir. Deprem bölgesinin olduğu yerde volkan püskürtmesi ve levha hareketleri gibi olaylar meydana gelir.

3 – Deprem ile İlgili Tanımlar: Deprem Şiddeti

Deprem ile ilgili yazı içerisinde mutlaka deprem şiddeti de yer almalı. Deprem şiddeti, depremin hem insanlara hem de yapılara verdiği hasarın ölçüsüdür. Romen rakımlarıyla I-XII arasında ölçülen bir kavramdır.

Deprem mercalli şiddetindeki derecelendirme şu şekildedir;

Mercalli adlı ölçekle belirtilen deprem şiddetinin büyüklüğünün artmasına bağlı olarak şiddeti de artıyor. Yalnız aynı büyüklükte meydana gelen iki depremin şiddetlerinin farklı olma olasılığı var.

Deprem şiddeti şu faktörlere göre belirlenir;

• Depremin merkez üssüne uzaklığı
• Deprem büyüklüğü
• Depremden etkilenen insanların sayısı
• Zeminin sağlamlığı
• Binaların sağlam olup olmadığı
• Jeolojik koşullar

4 – Deprem Odak Noktası ve Merkez Üssü

Depremin odak noktası, yer altında depremin meydana geldiği alandır. Deprem ile ilgili tanımlar içerisinde yer alan merkez üssü kavramıysa deprem dalgalarının yeryüzüne çok kısa mesafeden ulaştığı noktadır. Depremin merkez üssünde deprem çok şiddetli şekilde hissedilir.

5 – Öncü Deprem

Ana hareket öncesinde fay hattında gerçekleşen düşük yoğunluklu sarsıntılar, öncü depremdir. Öncü depremler, yer kabuğu üzerindeki tektonik plakalar hareket ederken biriken enerjinin ufak ölçeklerde açığa çıkmasıdır.

6 – Deprem Dalgası ya da Sismik Dalgalar

Deprem dalgası ya da sismik dalgalar şeklinde isimlendirilen dalgalar, odak noktadan etrafa doğru yayılan titreşimlerdir. Yer bilimciler tarafından deprem dalgaları kullanılarak depremlerin hangi derinlikte ve yeryüzünde nerede olduğu saptanır.

7 – Artçı Deprem

Deprem ile ilgili bilgiler kısaca notlar içerisine artçı deprem kavra mı da eklenmeli. Artçı deprem, ana depremin sonrasında meydana gelen küçük sarsıntılardır. Artçı şok olarak da ifade edilebilir.

8 – Tsunami

Depremin sonucunda deniz altında meydana gelen dev dalgalar tsunamidir. Tsunami dalgaları hızı saatte 800 km’ye ulaşabilir. Aynı zamanda tsunami dalgalarının yüksekliği de 50 metreyi aşabilir.

9 – Doğrultu Atılımlı Fay

Doğrultu atılımlı fay, çok tehlikeli faydır. Doğrultu atılımlı fayların geçtiği noktalarda deprem olma olasılığı çok yüksektir. Dolayısıyla yerleşim planlaması yapılırken bu fayın geçtiği noktaların mutlaka dikkate alınması gerekiyor. Doğrultu atılımlı fayın düzlemleri, yeryüzünden 90 derece yakın ve dik konumdadır. Yerin içine hafifçe eğimlenir. Deprem ile ilgili tanımlar içerisindeki doğru atılımlı fay, atılımlarına göre sol veya sağ yönlüdür. Doğu Anadolu Fay Hattı sol yönlü doğrultu atılımlı fayken Kuzey Anadolu Fay Hattı’da sağ yönlü doğrultu atılımlı fay olma özelliği taşıyor.

10 – Verev (Oblik) Atılımlı Fay

Deprem ile ilgili bilgilendirici metin hazırken verev(oblik) atılımlı fayı da eklemek gerekiyor. Verev (oblik) atılımlı fay, fay düzlemindeki hareketin yatay ve düşey yönde olduğu faylara deniyor.

11 – Normal Atılımlı Fay

Normal atılımlı fayların fay düzleminin bir tarafında yer alan blok yükselir, diğer tarafta düşerek uzaklaşmaktadır. Bu noktada blokların hareketi göreceli şekilde gelişir. Normal atılımlı faylarla ilgili tarihte 1970’te Gediz Depremi, 1995’te de Dinar Depremi meydana geldi.

12 – Ters Atılımlı Fay

Ters atılımlı fay, düşey atılımlı faydır. Ters atılımlı faylar, sıkışma kuvvetlerinin etkili olduğu yerlerden geçer. 1975 Lice Depremi’nin olmasına neden olan bu fay, eğim yönünün tersinden hareket eder. Dolayısıyla bloklar birbirine yaklaşır.

13 – Deprem ile İlgili Tanımlar: Sismoloji ve Sismograf

Kısaca sismoloji, deprem bilimidir. Depremler ve yer hareketleriyle ilgili araştırma yapan jeofizik dalıdır. Deprem ile ilgili kısa yazı içerisindeki sismografta deprem dalgalarını ölçen bir cihazdır. Sismograf ile yer hareketleri kaydedilerek hem depremin yeri hem de büyüklüğü belirlenir. Dünyanın birçok yerinde sismograf istasyonu olduğu için depremlerle ilgili hızlıca bilgi sahibi olunabilir.

Sık Sorulan Sorular

Deprem ile ilgili tanımlar hakkında aklınızda birçok soru işareti oluşmuş olabilir. Bu sorular ve cevaplardan birkaçı şöyledir:

1 – Deprem Neden Oluşur?

Deprem, yer kabuğundaki levhalar hareket ettiğinde oluşur. Levhalar birbirine doğru kaydığında ve baskı yaptığında gerilim olur. Gerilimden kaynaklı olarak kırılma gerçekleşerek depremin oluşmasına neden olur.

2 – Depremler Önceden Tahmin Edilebilir mi?

Depremlerin kesin olarak meydana geleceği zamanı tahmin etmek imkansızdır. Yalnız bilim insanları tarafından fay hatları incelenerek deprem riskinin yüksek olduğu yerler saptanabilir.

3 – Deprem Şiddeti ve Deprem Büyüklüğü Aynı Anlamda mı?

Deprem şiddeti ve deprem büyüklüğünün anlamı aynı değildir. Deprem şiddeti, depremin yapılar ve canlıların üzerindeki etkisidir. Deprem büyüklüğüyse depremin açığa çıkarmış olduğu enerji miktarıdır.

İlginizi Çekebilir: Asrın Felaketi: 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş Depremleri