Doğu Anadolu Fay Hattı, 6 Şubat 2023 tarihinde meydana gelen Kahramanmaraş merkezli depremlerin ardından çok araştırılmaya başladı. Kısaltması DAF olan bu fay hattı, ülkemizin iki ana sismik kuşağından bir tanesini oluşturuyor. DAF, ortalama 550 km uzunluğa sahiptir. Peki, Güneydoğu Anadolu Fay Hattı nereden geçiyor ve Güneydoğu Anadolu Fay Hattı üzerindeki şehirler neler?
Konu Başlıkları:
Doğu Anadolu Fay Hattı Nereden Geçiyor?
Doğu Anadolu Fay Hattı; Hatay’dan başlayarak Osmaniye, Gaziantep, Kahramanmaraş, Adıyaman, Malatya, Elazığ, Bingöl, Muş’a devam ediyor. Akabinde sol-yanal doğrultu atılımlı bu fay hattı, Muş’tan devam edip Erzincan’da Kuzey Anadolu Fay Hattı ile birleşmektedir. Bu sebeple bir fay hattı aktifken diğeri kilitleniyor. Fay hattının batı ucu da tam olarak Batı Akdeniz’de konumlanan Ölü Deniz Çatlağı’na kadar varıyor.
DAF, Türkiye’nin doğusunda hem Güneydoğu Torosları hem de Güneydoğu Toros dağları arasında çöküntü ovalarını kuzeydoğu güneybatı yönünde kesiyor. Aktif olan bu fay hattı, Arap Levhası ve Anadolu Levhası’nın arasında yer alan sınır boyunca uzanıyor. Doğu Anadolu Fay Hattı boyunca Arap Levhası ve Anadolu Levhası farklı yönlerde hareket etmektedir.
Anadolu Levhası batıya hareket ederken Arap Levhası kuzeye hareket ediyor. Levhaların bu hareketlerinden dolayı DAF boyunca yüksek derecede gerilim birikir. Gerilimden dolayı depremler oluşur.
Doğu Anadolu Fay Hattı’nın Segmentleri Nelerdir?
DAF, tek kırıktan oluşmamaktadır. Birçok farklı segmentten meydana geliyor. Genellikle depremler, bir segment veya birkaç segmentin kırılması sonucunda oluşuyor. Yalnız bu segmentler, birden kırılmaz. Doğu Anadolu Fay Hattı ana segmentleri şu şekilde sıralanabilir:
| Doğu Anadolu Fay Hattı Ana Segmentleri | |
| 1 | Amanos Fayı- Türkoğlu (Hatay Segmenti) |
| 2 | Sincik- Gölbaşı ile Çelikhan arasında yer alan segment |
| 3 | Karlıova- Bingöl Ilıca güzergahı |
| 4 | Gölbaşı- Kahramanmaraş Türkoğlu kesiti |
| 5 | Hazar Gölü kıyısından Adıyaman Sincik’e kadar giden alan |
| 6 | Hazar Gölü ve Palu Gölü arasındaki segment |
Segmentin bir tanesi kırıldığı zaman biriken stresler diğer komşu olan segmentlere geçmektedir. 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremlerinde çok sayıda segment, zincirleme olarak kırıldı.
Doğu Anadolu Fay Hattı Hangi Depremlere Neden Oldu?
Aslında Kuzey Anadolu Fay Hattı’nda DAF’a kıyasla daha çok deprem oldu. DAF’ta enerjinin birikmesi sonucunda asrın felaketi 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremleri meydana geldi. DAF üzerindeki segmentler, ortalama 500 senedir kırılmadı.
Doğu Anadolu Fay Hattı haritası üzerinde gösterilen alan, Maraş Sismik Boşluğu şeklinde ifade edildi. Dolayısıyla asrın felaketi Kahramanmaraş depremleri, sismik boşluk şeklinde isimlendirilen alanlarda hem enerjinin boşalması hem de iki farklı fayın kırılması sonucunda meydana geldi.
DAF segmentlerinin kırılması sonucunda meydana gelen depremler şöyle sıralanabilir;
- 1998 yılı Adana-Ceyhan Depremi
- 2003 Bingöl Depremi
- 2010 Elazığ Depremi
- 2020 Elazığ Depremi
- 2023 Kahramanmaraş Depremleri
DAF için Hangi Önlemler Alınmalı?
DAF’ın varlığı dikkate alınarak depreme karşı mutlaka önlem alınmalıdır. Bu alınabilecek önlemler şunlardır:
1 – Afet Bilinci Kazanılmalı
Doğu Anadolu Fay Hattı dolayısıyla meydana gelebilecek depremlere karşı afet bilincinin kazanılması gerekiyor. AFAD tarafından düzenlenen eğitimlere katılarak afet bilinci oluşturulabilir. Aile fertleri, olası bir depreme karşı afet planı hazırlamalı. Depremin ardından ilk 72 saat çok önemlidir. Dolayısıyla deprem sonrası nerede buluşulacağı vb. konuların mutlaka belirlenmesi gerekir.
2 – Doğu Anadolu Fay Hattı: Yapıların Güçlendirilmesi
DAF’ın geçtiği yerlerde hafif ve orta hasarlı yapılar güçlendirilmeli. Ayrıca yapılar sağlam olsa dahi eski yönetmeliğe göreyse yine yetkililer tarafından güçlendirme yapılmalı. Yetkililer, yapılardan karot testiyle numune alıp yapının durumunu saptar. Yapı depreme karşı dayanıklı değilse mühendisler tarafından güçlendirme projesi oluşturulur. Bu proje kapsamında yapıların kiriş ve kolonları, karbon fiber ya da çelikle güçlendirilir. DAF’ın geçtiği bölgede özellikle yapıların karbon fiber uygulamalarıyla güçlendirilmesi daha moderndir.
3 – Kentsel Dönüşüme Önem Verilmeli
Depremde ağır hasarlanan yapılar mutlaka yıkılmalı. Kentsel dönüşümle yıkılan binaların yerine depreme karşı dayanıklı yapılar inşa edilir. Yapıların inşasında mikrobölgeleme verileri ön planda tutulmalı. Zayıf alüvyonlu ve sıvılaşan zemine sahip yerlere çok katlı yapıların inşa edilmemesi gerekir. DAF ve diğer fay hatlarının üzerinde inşa edilen yapıların depremde sağlam kalması maalesef mümkün değil. Böyle bir durumdan dolayı DAF ve diğer fay hatlarının etrafında tampon bölge oluşturulmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
Doğu Anadolu Fay Hattı ile ilgili sık sorulan sorularla cevapları şöyledir:
1 – Doğu Anadolu Fay Hattı Nereden Geçiyor?
DAF’ın geçtiği yerler, Türkiye Deprem Tehlike Haritası üzerinde 1.derece deprem bölgesi olarak belirtiliyor. Peki, Doğu Anadolu Fay Hattı nereden geçiyor? Doğu Anadolu Fay Hattı üzerindeki şehirler; Hakkari, Kahramanmaraş, Erzincan, Elazığ, Şırnak, Bitlis, Muş, Siirt, Osmaniye, Bingöl, Hatay, Tunceli ve Adıyaman’dır.
2 – Doğu Anadolu Fay Hattı Kırılırsa Ne Olur?
DAF kırıldığında yer kabuğunda aniden enerji boşalır. Dolayısıyla Doğu Anadolu Fay Hattı kırılırsa ne olur sorusu, enerji boşaltmasına bağlı olarak depreme neden olur şeklinde cevaplanabilir.
3 – Doğu Anadolu Fay Hattı Enerjisini Boşalttı mı?
6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremlerinin ardından Doğu Anadolu Fay Hattı enerjisini boşalttı mı sorusu çok sorulmaya başladı. DAF, 6 Şubat 2023’teki depremlerde önemli miktarda enerji boşalttı. DAF’ın bazı segmentlerinde gerilim azaldı ancak segmentlerin bazılarından başka alanlara stres transfer oldu.
İlginizi Çekebilir: Türkiye’de Deprem Riski En Az olan İller (2026)
