Deprem nasıl oluşur? Deprem, Dünya’nın en yıkıcı, tehlikeli doğal afetleri içerisinde yer alıyor. Deprem, yer kabuğundaki kırılmalardan dolayı ortaya çıkan ani titreşimlere deniyor. Seizma, zelzele ve yer sarsıntısı gibi kavramlarla da ifade edilmektedir. Deprem nedir, nasıl oluşur sorusu şu şekilde de yanıtlanabilir:
Yer kabuğu içerisinde yer alan kayaçların aniden yerlerinin değiştirmesi ve kırılması sonucunda meydana gelen enerjinin sismik dalgalarla yeryüzünü sarsmasıdır. Milyonlarca sene devamlı olarak tektonik levhalar hareket ediyor. Bu hareketlerin sonucunda birbirlerinden uzaklaşır ya da birbirlerine sıkışır sürtünürler. Tektonik levhaların hareketlerinden dolayı fay hatlarında enerji birikir. Tektonik levhaların hareketleri kayaların direncini aştığında aniden boşalarak depreme neden olur.
Konu Başlıkları:
Deprem Nasıl Oluşur? Deprem Oluşma Süreçleri Nelerdir?
Deprem nasıl oluşur ve oluşma süreçleri çok merak ediliyor. Deprem nasıl oluşur kısaca, yer kabuğunda aniden enerji boşalmaları sonrasında oluşan sismik dalgalar şeklinde açıklanabilir. Enerji, yer kabuğunda konumlanan fay hatlarında birikerek akabinde bir noktada boşalır. Deprem oluşma süreçleri şöyle sıralanabilir:
1 – Fay Hatları
Yer kabuğunu oluşturan tektonik plakalar, sürekli hareket eder. Tektonik plakaların hareket etmesi, bölünerek ya da yan yana kayarak olur. Tektonik plakaların hareket etmesi sonucunda da fay hatlarında gerilim birikmeye başlar. Peki, deprem fay hatlarının nasıl incelendiğini öğrenmek ister misiniz? “Deprem fay hatları nasıl incelenir” başlıklı içeriğimize göz atabilirsiniz.
2 – Gerilim Birikimi
Fay hatlarında biriken gerilim daha sonra yer kabuğundaki elastik sınırı aşıncaya dek artar. Tam bu noktada da fay hattında ani kırılma olur. Kırılmanın meydana gelmesi sonucunda enerji de serbest hale gelir.
3 – Deprem Nasıl Oluşur? Sismik Dalgalar ve Enerji Boşalımı
Kırılmanın sonucunda biriken enerji, sismik dalgalar ile her yöne yayılır. Her yöne yayılan sismik dalgalar hem yüzeyde hem de yer kabuğunda hissedilen depremlere sebep olur. Sismik dalgaları oluşturan enerjinin yeraltında ilk ortaya çıktığı nokta “odak noktası” ve “iç merkez” şeklinde adlandırılır.
Deprem Oluşturan Sismik Dalgalar Nelerdir?
Deprem nasıl oluşur 4.sınıf konusunu merak edenlerin sismik dalga türlerini de bilmesi gerekiyor. Sismik dalgalar şu şekilde ifade edilebilir:
| Sismik Dalga Türleri | |
| Birincil Dalgalar (P Dalgaları) | Çok hızlı yayılan dalgalardır. Birincil dalgalar, yüzeye ilk ulaşan dalgalara deniyor. Birincil dalgaların hareketi, gevşeme ve sıkışma şeklindedir. P dalgası yıkıcı değil fakat depremin ilk habercisi şeklinde yorumlanır. |
| İkincil Dalgalar (S Dalgaları) | Yüzeye birincil dalgaların sonrasında ikincil dalgalar ulaşır. İkincil dalgaların dikkat çeken en önemli özelliği sıvı ortamlarda ilerlememeleridir. İkincil dalgalarda yer, yanlara ve aşağı-yukarı doğru hareket eder. İkincil dalgaların yıkıcı etkisi vardır. |
Deprem Türleri Nelerdir?
Depremler, farklı etkenlere bağlı olarak oluşuyor. Bu sebeple depremlerin birden çok türü var. Deprem türleri şunlardır;
- Sismik depremler
- Tektonik depremler
- Tsunami depremleri
- Volkanik depremler
- Sanal depremler
Sismik depremler, yer kabuğu derinliklerinde olan depremler için ifade edilebilir. Sismik depremlerin şiddeti küçük olduğu için insanların hissetmesi imkansızdır. Tektonik depremler, yer kabuğundaki levhaların hareketinden dolayı ortaya çıkan depremlerdir. Tektonik depremlerde levhalar farklı hızlarda hareket edip birbirlerine sürtünür. Böylelikle biriken enerji aniden boşalarak tektonik depremi oluşturur.
Tsunami depremleri de “deprem nasıl oluşur animasyon” gibi birçok çalışmada anlatılıyor. Tsunami depremleri, deniz tabanında olan depremlerden kaynaklı ortaya çıkan dev dalgalardır. Tsunami dalgaları, kıyılarda büyük hasarlara ve can kayıplarına neden olur. Volkanik depremler, isminden de anlaşılacağı üzere volkanik aktivitelerden kaynaklı meydana gelir.
Magma yeryüzüne çıktığında hareketler oluşur. Bu hareketlerde hem çevrede yer alan kayaçların çatlamasına hem de depreme sebep olur. Sanal depremlerse yapay şekilde oluşur. Çoğunlukla sanal depremler, maden çıkarma ya da yer altında kazı çalışmaları sonucunda meydana gelmektedir.
Depremler Nasıl Ölçülür?
Deprem nasıl ölçülür sorusunun yanı sıra depremlerin nasıl ölçüldüğünün de bilinmesi gerekir. Depremlerin ölçülebilmesi için sismograf isimli cihazlar kullanılır. Sismograf ile yer hareketleri kaydedilerek depremin hem süresi hem de büyüklüğü belirlenmektedir.
Depremlerin ölçümü için şu ölçek türlerinden yararlanılır:
1 – Mercalli Şiddet Ölçeği
Mercalli şiddet ölçeği sayesinde depremin olduğu noktadaki enerjiye ulaşılır. Bu ölçek, depremin yüzeyde yaratmış olduğu etki ve depremin yeryüzünde nasıl hissedildiğine dair de bir değerlendirme yapar. Mercalli şiddet ölçeğiyle depremin yüzeyde neden olduğu hasar, 12 farklı düzeyde açıklanmaktadır.
2 – Richter Ölçeği
Depremin büyüklüğünün belirlenmesine Richter ölçeği yardımcı olur. Richter ölçeği ile sismik dalgaların enerjisi de ölçülmektedir. Sismik dalgaların enerjisi, 1-10 aralığında değişiyor. Örneğin, 2.0 büyüklüğündeki deprem hissedilmezken 6.5 ve üzerindeki depremler şiddetli hissedilir. 6.5 ve üzerindeki depremler, yıkıcı etkiye de sahiptir.
3 – Modern Sismoloji Sistemleri
Modern sismoloji sistemleri ile birçok faktör analiz edilebilir. Analiz edilebilen faktörler şöyle sıralanabilir;
- Depremin büyüklüğü
- Depremin derinliği
- Depremin merkez üssü
- Depremin meydana geldiği fay hattı
Bilim insanları tarafından depremler, sismik ağlar ve GPS teknolojileriyle hızlıca tespit edilebiliyor. Aynı zamanda erken uyarı sistemleri sayesinde de olası depremlere karşı kamuoyu bilgilendirilebilir.
Sık Sorulan Sorular
Deprem nasıl oluşur ile ilgili birçok nokta merak edilebilir. Bu merak edilenlerden birkaç tanesi şu şekilde sıralanabilir:
1 – 7.5 Deprem Nasıl Olur?
Depremlerin şiddetine yönelik olarak özellikle 7.5 deprem nasıl olur sorusunun cevabı çok merak ediliyor. 7.5 şiddetinde deprem, büyük fay hattında meydana gelen yüksek boyuttaki kırılmanın sonucunda oluşur.
2 – Deprem Neden Gece Olur?
Depremler genellikle gece olmaktadır. Peki, deprem neden gece olur? Bilim insanlarına göre depremlerin gece meydana gelmesi, Güneş’in çekim gücünden kaynaklanıyor. Dünya’nın Güneş’e dönük olan tarafı diğer ifadeyle gündüz vakti, Güneş’in çekim kuvvetinden çok etkilenmektedir. Böyle bir çekim kuvveti sonucunda yer kabuğunda gerilme olur. Geceleriyse Dünya’nın Güneş’ten uzak tarafı çekim kuvvetinden çok az etkilenir. Böyle bir durumda da yer kabuğu sıkışır. Sıkışan yer kabuğuysa fay hatlarında stresin artmasına ve sonucunda deprem riskinin yükselmesine sebep olur.
3 – Kur’an’a Göre Deprem Neden Olur?
Deprem neden olur Kur’an? Kur’an’da depremle ilgili birçok ayet var. Depremin geçtiği Kur’an ayetleri şöyle sıralanabilir;
- Sebe Suresi’nin 9.ayet tefsiri
- Mülk Suresi 16.ayet tefsiri
- Hacc Suresi 1 ve 2.ayet tefsiri
- İsra Suresi 68.ayet tefsiri
- Nahl Suresi 26- 45-46.ayet tefsiri
- En’am Suresi 65.ayet tefsiri
- A’raf Suresi 78-91.ayet tefsiri
4 – Deprem Neden Oluşur?
Depremlerin neden oluştuğu da çok araştırılıyor. Çok araştırılan deprem neden oluşur sorusu şöyle yanıtlanabilir: Yer kabuğu içerisindeki enerjinin aniden açığa çıkmasından dolayı deprem meydana gelir.
Bu içeriğimizin ardından isterseniz “rüyada deprem görmek ne anlama gelir? Rüyada deprem görmek depremin habercisi mi” başlıklı içeriği de okuyabilirsiniz.
